DEV TERMIN
IT terminlarini o‘zbek tilida tushuning.
A/B Testing
Ikki variantni taqqoslash sinovi
Foydalanuvchilarni guruhlarga ajratib, ikki variant natijasini belgilangan ko‘rsatkich bo‘yicha taqqoslash.
Acceptance Criteria
Qabul qilish mezonlari
Ish natijasi qabul qilinishi uchun bajarilishi kerak bo‘lgan aniq shartlar.
Accessibility
Hamma uchun foydalanish qulayligi
Saytdan turli imkoniyatlarga ega odamlar, jumladan ekran o‘qish vositasidan foydalanuvchilar ham foydalana olishi.
Aggregation
Ma’lumotlarni umumlashtirish
Bir nechta qiymatdan yig‘indi, o‘rtacha yoki son kabi umumiy natija hisoblash.
Agile
Moslashuvchan ishlash yondashuvi
Kichik bosqichlarda natija yetkazish, fikr-mulohaza olish va o‘zgarishlarga moslashishga asoslangan yondashuv.
Alerting
Ogohlantirish yuborish
Xato yoki belgilangan chegaradan chetlanish aniqlanganda mas’ullarga avtomatik xabar berish.
Algorithm
Algoritm
Muammoni hal qilish uchun ketma-ket bajariladigan aniq qadamlar.
Ansible
Sozlashni avtomatlashtirish vositasi
Serverlarni sozlash va takroriy boshqaruv ishlarini yozilgan ko‘rsatmalar orqali bajaradigan vosita.
API
Dasturiy interfeys
Dasturlar o‘rtasida ma’lumot almashish va funksiyalardan foydalanish imkonini beradigan interfeys.
Array
Massiv
Bir nechta qiymatni tartib bilan saqlaydigan ma’lumot tuzilmasi.
Assignee
Vazifaga mas’ul shaxs
Vazifani bajarish uchun biriktirilgan jamoa a’zosi.
Attack Surface
Hujumga ochiq nuqtalar majmui
Tizimga ta’sir qilishga urinish mumkin bo‘lgan interfeyslar, xizmatlar va boshqa kirish nuqtalari.
Authentication
Shaxsni tasdiqlash
Foydalanuvchining kimligini, masalan, parol orqali tekshirish jarayoni.
Authorization
Ruxsatni tekshirish
Foydalanuvchi qaysi ma’lumot yoki amallardan foydalanishi mumkinligini tekshirish.
Automation Testing
Avtomatlashtirilgan sinov
Tekshiruvlarni dastur yoki maxsus vositalar yordamida avtomatik bajarish.
Autoscaling
Resurslarni avtomatik moslash
Yuklama yoki belgilangan ko‘rsatkichlarga qarab hisoblash resurslarini avtomatik ko‘paytirish yoki kamaytirish.
Backend
Server tomoni
Dastur yoki saytning serverda ishlaydigan va foydalanuvchiga bevosita ko‘rinmaydigan qismi.
Background Job
Orqa fondagi vazifa
Asosiy so‘rovga javob berish jarayonidan tashqarida bajariladigan ish, masalan, hisobot tayyorlash.
Backlog
Rejalashtirilgan ishlar ro‘yxati
Mahsulot yoki jamoa uchun bajarilishi kerak bo‘lgan, ustuvorlik bo‘yicha tartiblangan ishlar.
Backup
Zaxira nusxa
Ma’lumot yo‘qolsa yoki buzilsa, uni tiklash uchun oldindan saqlangan nusxa.
Black Box Testing
Ichki tuzilmani bilmasdan sinash
Tizimning ichki kodi haqida ma’lumotsiz, tashqi kirish va natijalarni tekshirish usuli.
Boolean
Mantiqiy qiymat
Faqat rost yoki yolg‘on qiymatini qabul qiladigan ma’lumot turi.
Boundary Value Analysis
Chegaraviy qiymatlarni tahlil qilish
Ruxsat etilgan oraliq chegaralaridagi va ularga yaqin qiymatlar bilan tekshirish usuli.
Branch
Tarmoq
Asosiy kodga ta’sir qilmasdan alohida o‘zgarishlar ustida ishlash imkonini beradigan Git tarmog‘i.
Breakpoint
Dizayn o‘zgarish chegarasi
Ekran kengligi ma’lum qiymatga yetganda sahifa joylashuvi o‘zgaradigan chegara.
Brute Force
Variantlarni ketma-ket sinash
Parol yoki boshqa sirni ko‘plab variantlarni tekshirish orqali topishga urinish.
Bug
Xato
Dastur kutilganidek ishlamasligiga sabab bo‘ladigan muammo.
Bug Report
Xato hisoboti
Xatoni takrorlash qadamlari, kutilgan va haqiqiy natijalar yozilgan hisobot.
Build
Dasturni yig‘ish
Dastur kodi va fayllarini ishga tushirish yoki tarqatish uchun tayyor ko‘rinishga keltirish.
Bundler
Kod yig‘uvchi vosita
Dastur modullari va resurslarini brauzer yoki boshqa muhit uchun tayyor fayllarga birlashtiradigan vosita.
Business Analyst
Biznes tahlilchi
Biznes ehtiyojlarini o‘rganib, ularni tushunarli talablar shakliga keltiradigan mutaxassis.
Business Intelligence (BI)
Biznes ma’lumotlarini tahlil qilish
Biznes holatini tushunish uchun ma’lumotlardan hisobot, ko‘rsatkich va tahlillar yaratish amaliyoti.
Cache
Vaqtinchalik tezkor saqlash
Tez-tez kerak bo‘ladigan ma’lumot nusxasini qayta olishni tezlashtirish uchun saqlash.
Canary Deployment
Yangi versiyani bosqichma-bosqich chiqarish
Yangi versiyani avval oz sonli foydalanuvchiga berib, natijaga qarab qamrovni kengaytirish usuli.
CDN
Kontent yetkazib berish tarmog‘i
Rasm va boshqa fayllarni foydalanuvchiga yaqin serverlardan yetkazib beradigan tarmoq.
CEO
Bosh ijrochi direktor
Chief Executive Officer — kompaniyaning umumiy yo‘nalishi va asosiy boshqaruv qarorlariga mas’ul rahbar.
CI/CD
Uzluksiz integratsiya va yetkazib berish
Koddagi o‘zgarishlarni avtomatik test qilish, yig‘ish va deploy qilish jarayonlarini avtomatlashtirish usuli.
CIO
Axborot tizimlari bo‘yicha direktor
Chief Information Officer — kompaniyaning ichki IT tizimlari va axborot resurslarini boshqaradigan rahbar.
CISO
Axborot xavfsizligi bo‘yicha direktor
Chief Information Security Officer — kompaniyaning axborot xavfsizligi dasturi va himoya siyosatiga mas’ul rahbar.
Client
Mijoz
Serverdan ma’lumot yoki xizmat so‘raydigan dastur yoki qurilma.
Clone
Ombordan nusxa olish
Git omborini uning tarixi bilan birga kompyuterga ko‘chirish.
Cloud
Bulutli hisoblash
Server, saqlash va boshqa IT resurslaridan internet orqali foydalanish modeli.
Code Splitting
Kodni bo‘laklarga ajratish
Ilova kodini alohida yuklanadigan qismlarga ajratib, dastlabki yuklash hajmini kamaytirish.
Cohort Analysis
Guruhlar bo‘yicha vaqtli tahlil
Umumiy belgiga ega guruhlarning, masalan, bir oyda kelgan foydalanuvchilarning vaqt davomida xatti-harakatini solishtirish.
Commit
O‘zgarishni saqlash
Git tizimida koddagi o‘zgarishlarning ma’lum holatini tarixga yozib qo‘yish.
Compiler
Kompilyator
Dastur kodini boshqa tilga yoki kompyuter bajara oladigan ko‘rinishga o‘giradigan vosita.
Component
Interfeys komponenti
Tugma yoki menyu kabi qayta ishlatish mumkin bo‘lgan interfeys bo‘lagi.
Conflict
O‘zgarishlar to‘qnashuvi
Git o‘zgarishlarni avtomatik birlashtira olmay, foydalanuvchi yechimini talab qiladigan holat.
Connection Pool
Ulanishlar jamlanmasi
Bazaga har safar yangi ulanish ochmasdan, tayyor ulanishlardan qayta foydalanish vositasi.
Container
Konteyner
Ilova va uning kerakli komponentlarini izolyatsiyalangan muhitda ishga tushirish usuli.
Container Registry
Konteyner tasvirlari ombori
Docker kabi konteyner image’larini saqlash va tarqatish xizmati.
Conversion Rate
Maqsadli amal ulushi
Kerakli amalni bajarganlar sonining tegishli jami foydalanuvchi yoki tashriflar soniga nisbati.
Cookie
Brauzerda saqlanadigan kichik ma’lumot
Sayt brauzerda saqlaydigan va brauzer tegishli so‘rovlar bilan serverga yuboradigan ma’lumot.
Correlation
O‘zaro bog‘liqlik
Ikki ko‘rsatkichning birga o‘zgarish darajasi; bu birining boshqasiga sabab bo‘lishini isbotlamaydi.
CORS
Boshqa manbadan murojaat qoidalari
Brauzerga boshqa manbadagi server javobini o‘qishga ruxsat berilishini HTTP sarlavhalari orqali belgilash mexanizmi.
CRUD
Asosiy ma’lumot amallari
Create, Read, Update, Delete — ma’lumot yaratish, o‘qish, yangilash va o‘chirish amallari.
CSR
Brauzerda sahifa hosil qilish
Client-Side Rendering — sahifa interfeysini JavaScript yordamida brauzerda hosil qilish.
CSRF
Saytlararo so‘rovni soxtalashtirish
Cross-Site Request Forgery — foydalanuvchi nomidan uning istagisiz so‘rov yuborishga undaydigan hujum.
CSS
Kaskadli uslublar jadvallari
Veb-sahifaning rangi, o‘lchami va elementlar joylashuvini belgilaydigan til.
CSS Grid
Katakli joylashtirish usuli
CSSda elementlarni satr va ustunlardan iborat to‘r bo‘yicha joylashtirish vositasi.
CSV
Vergul bilan ajratilgan qiymatlar
Jadval ma’lumotlarini satrlar va odatda vergul bilan ajratilgan maydonlarda saqlaydigan matnli format.
CTO
Texnologiyalar bo‘yicha direktor
Chief Technology Officer — kompaniyaning texnologik yo‘nalishi va texnik yechimlariga mas’ul rahbar.
Cybersecurity
Kiberxavfsizlik
Tizimlar, tarmoqlar va ma’lumotlarni raqamli tahdidlar hamda ruxsatsiz amallardan himoya qilish.
Dashboard
Ko‘rsatkichlar paneli
Muhim raqam va grafiklarni bitta ko‘rinishda jamlab ko‘rsatadigan sahifa.
Data Analyst
Ma’lumotlar tahlilchisi
Ma’lumotlarni tayyorlab, tahlil va hisobotlar orqali qaror qabul qilishga yordam beradigan mutaxassis.
Data Analytics
Ma’lumotlar tahlili
Ma’lumotlarni o‘rganib, savollarga javob va qarorlar uchun foydali xulosalar olish jarayoni.
Data Cleaning
Ma’lumotlarni tozalash
Takroriy, xato yoki nomuvofiq qiymatlarni aniqlash va tuzatish jarayoni.
Data Lake
Keng turdagi ma’lumotlar ombori
Tuzilmali va tuzilmasiz ma’lumotlarni ko‘pincha asl shaklida saqlaydigan ombor.
Data Type
Ma’lumot turi
Qiymat son, matn yoki boshqa turga tegishli ekanini belgilaydi.
Data Visualization
Ma’lumotlarni ko‘rgazmali tasvirlash
Ma’lumotdagi farq va bog‘lanishlarni grafik, diagramma yoki xarita orqali ko‘rsatish.
Data Warehouse
Tahliliy ma’lumotlar ombori
Turli manbalardan kelgan ma’lumotlarni hisobot va tahlil uchun jamlaydigan tizim.
Database
Ma’lumotlar bazasi
Ma’lumotlarni saqlash, boshqarish va izlash uchun ishlatiladigan tizim.
Database Migration
Baza tuzilishini o‘zgartirish
Jadval yoki ustun qo‘shish kabi baza o‘zgarishlarini boshqariladigan bosqichlarda qo‘llash.
Dataset
Ma’lumotlar to‘plami
Biror mavzu yoki vazifaga tegishli, birgalikda o‘rganiladigan ma’lumotlar jamlanmasi.
Debounce
Ketma-ket chaqiruvlarni kechiktirish
Tez takrorlanayotgan hodisalar to‘xtagach amalni bajarish, masalan, yozish tugagach qidirish usuli.
Debugging
Xatoni aniqlash va tuzatish
Dasturdagi muammoning sababini topish va uni tuzatish jarayoni.
Definition of Done
Tugallanganlik mezonlari
Ish tugallangan deb hisoblanishi uchun jamoa kelishgan umumiy sifat talablari.
Deployment
Ishga chiqarish
Dastur yoki yangi versiyani serverga joylashtirib, foydalanishga tayyorlash jarayoni.
DevOps
Dasturlash va tizim boshqaruvi hamkorligi
Dastur yaratish va uni ishlatish jamoalarining hamkorligi hamda ishlarni avtomatlashtirish yondashuvi.
Diff
Farqlar ko‘rinishi
Faylning ikki holati orasida qo‘shilgan, o‘chirilgan yoki o‘zgargan satrlarni ko‘rsatadi.
Directory
Katalog
Fayllar va boshqa kataloglarni bir joyga jamlaydigan papka.
DNS
Domen nomlari tizimi
Domen nomlarini IP manzillarga aylantiradigan tizim.
Docker
Konteynerlash platformasi
Ilovalarni konteynerlarda ishga tushirish va tarqatishga yordam beradigan platforma.
Docker Compose
Bir nechta konteynerni boshqarish vositasi
Ilova xizmatlari va ularning bog‘lanishlarini bitta konfiguratsiyada belgilab ishga tushirish vositasi.
Docker Image
Konteyner tasviri
Konteyner yaratish uchun dastur, kerakli fayllar va ishga tushirish sozlamalarini saqlaydigan andoza.
Dockerfile
Image yaratish ko‘rsatmalari
Docker image yig‘ishda bajariladigan bosqichlar yozilgan matnli fayl.
DOM
Hujjat obyekt modeli
Brauzer sahifani dastur orqali o‘qish va o‘zgartirish mumkin bo‘lgan obyektlar daraxti sifatida ifodalaydi.
ELT
Ajratib olish, yuklash va o‘zgartirish
Extract, Load, Transform — ma’lumotni maqsadli tizimga yuklagandan keyin o‘sha yerda qayta ishlash jarayoni.
Encryption
Shifrlash
Ma’lumotni tegishli kalitsiz o‘qib bo‘lmaydigan ko‘rinishga o‘zgartirish.
End-to-End Test
Boshidan oxirigacha sinov
Foydalanuvchining to‘liq amalini, masalan, mahsulot tanlashdan buyurtma berishgacha tekshirish.
Endpoint
API murojaat manzili
API orqali ma’lum xizmat yoki ma’lumotga murojaat qilish manzili.
Environment Variable
Muhit o‘zgaruvchisi
Dastur sozlamalarini ishga tushirish muhitidan olish uchun ishlatiladigan nomlangan qiymat.
Epic
Yirik ish bo‘lagi
Bir nechta kichik vazifa yoki foydalanuvchi hikoyalariga ajratiladigan katta ish.
Equivalence Partitioning
Teng kuchli guruhlarga ajratish
Bir xil ishlov berilishi kutilgan qiymatlarni guruhlab, har biridan namuna bilan sinash usuli.
ETL
Ajratib olish, o‘zgartirish va yuklash
Extract, Transform, Load — ma’lumotni manbadan olib, qayta ishlab, maqsadli tizimga joylashtirish jarayoni.
Event
Hodisa
Tugma bosilishi yoki matn kiritilishi kabi dastur javob berishi mumkin bo‘lgan holat.
Exploit
Zaiflikdan foydalanish usuli
Zaiflik orqali tizimning kutilmagan amalini yuzaga keltiradigan usul yoki kod.
Exploratory Testing
Izlanishga asoslangan sinov
Dastur bilan tanishish, sinovlarni o‘ylab topish va bajarishni birgalikda olib borish.
Fetch
Masofaviy o‘zgarishlarni olish
Git omboridagi yangiliklarni joriy tarmoqqa birlashtirmasdan kompyuterga yuklash.
File Permission
Faylga kirish huquqi
Faylni kim o‘qishi, o‘zgartirishi yoki ishga tushirishi mumkinligini belgilaydi.
Firewall
Tarmoq himoya devori
Belgilangan qoidalar asosida tarmoq aloqalariga ruxsat beradigan yoki ularni to‘sadigan vosita.
Flexbox
Bir yo‘nalishli joylashtirish usuli
CSSda elementlarni satr yoki ustun bo‘ylab joylashtirish va tekislash vositasi.
Foreign Key
Tashqi kalit
Bir jadvaldagi yozuvni boshqa yoki shu jadvaldagi yozuv bilan bog‘laydigan kalit.
Framework
Dasturiy karkas
Dastur yaratishni tezlashtirish uchun tayyor struktura va vositalar to‘plami.
Frontend
Foydalanuvchi tomoni
Foydalanuvchi ko‘radigan va bevosita ishlatadigan dastur yoki sayt qismi.
Function
Funksiya
Muayyan vazifani bajaradigan va qayta chaqirish mumkin bo‘lgan kod bo‘lagi.
Funnel Analysis
Bosqichlar bo‘yicha o‘tish tahlili
Foydalanuvchilarning maqsadga eltuvchi bosqichlardan o‘tishi va qayerda chiqib ketishini o‘rganish.
Git
Versiyalarni boshqarish tizimi
Fayllardagi o‘zgarishlar tarixini saqlash va kod ustida birgalikda ishlash vositasi.
GraphQL
API uchun so‘rovlar tili
Mijozga kerakli ma’lumot maydonlarini aniq so‘rash imkonini beradigan API tili va bajarish muhiti.
Gray Box Testing
Qisman ma’lumot bilan sinash
Tizimning ichki tuzilishi yoki kirish huquqlari haqida cheklangan ma’lumot bilan tekshirish.
GROUP BY
Guruhlar bo‘yicha jamlash
SQLda bir xil qiymatli yozuvlarni guruhlab, har bir guruh uchun umumiy natija hisoblash.
Hashing
Xesh hisoblash
Ma’lumotdan uni solishtirish yoki yaxlitligini tekshirish uchun xesh qiymat hosil qilish.
Health Check
Ishlash holatini tekshirish
Xizmatning ishlayotgani yoki so‘rov qabul qilishga tayyorligini muntazam tekshirish.
Helm
Kubernetes paketlarini boshqarish vositasi
Kubernetes ilovalarini chart deb ataladigan tayyor shablonlar to‘plami orqali o‘rnatish va yangilash vositasi.
Hook
React imkoniyatlaridan foydalanish funksiyasi
React komponentida holat yoki boshqa imkoniyatlardan foydalanishga yordam beradigan maxsus funksiya.
HTML
Gipermatn belgilash tili
Veb-sahifadagi sarlavha, matn, rasm va havolalar tuzilishini belgilaydigan til.
HTTP
Gipermatn uzatish protokoli
Brauzer va server o‘rtasida ma’lumot almashish uchun ishlatiladigan protokol.
HTTP Status Code
HTTP holat kodi
So‘rov natijasini bildiradigan raqam, masalan, muvaffaqiyat uchun 200 yoki topilmagan sahifa uchun 404.
HTTPS
Himoyalangan HTTP
Brauzer va server orasidagi HTTP aloqasini TLS yordamida shifrlaydigan protokol.
Hydration
Tayyor sahifaga interaktivlik ulash
Serverdan kelgan HTMLga brauzerda komponent mantig‘i va hodisa ishlovchilarini ulash.
Idempotency
Takroriy amal natijasining o‘zgarmasligi
Bir xil amalni qayta bajarish tizim holatiga uni bir marta bajarish bilan bir xil ta’sir ko‘rsatishi.
IDOR
Obyektga ruxsatsiz murojaat
Insecure Direct Object Reference — ruxsat tekshiruvi yetishmagani uchun identifikator orqali begona ma’lumotga kirish zaifligi.
Incident Response
Xavfsizlik hodisasiga javob berish
Hodisani aniqlash, zararni cheklash, sababni bartaraf etish va tizimni tiklash ishlari.
Index
Qidiruv indeksi
Bazadagi ma’lumotni tezroq topishga yordam beradigan qo‘shimcha tuzilma.
Infrastructure as Code (IaC)
Infratuzilmani kod orqali boshqarish
Server va tarmoq kabi resurslarni qo‘lda sozlash o‘rniga kod yoki tavsif fayllari bilan boshqarish.
Integration Test
Qismlar hamkorligi sinovi
Dasturning bir nechta qismi birgalikda to‘g‘ri ishlashini tekshiradigan sinov.
IP Address
IP manzil
Tarmoqdagi qurilmani aniqlash uchun ishlatiladigan raqamli manzil.
Issue
Kuzatiladigan ish yozuvi
Jirada vazifa, xato yoki boshqa ishni tavsiflab, uning holatini kuzatish uchun yozuv.
JavaScript
JavaScript dasturlash tili
Veb-sahifaga interaktivlik qo‘shish va server dasturlarini yozishda ishlatiladigan til.
Jira
Ishlarni boshqarish vositasi
Atlassian yaratgan, vazifalar va xatolarni qayd etish hamda bajarilishini kuzatish uchun vosita.
JOIN
Jadvallarni bog‘lab olish
SQLda ikki yoki undan ortiq jadval yozuvlarini belgilangan shart asosida birlashtirish amali.
JSON
Ma’lumot almashish formati
Ma’lumotlarni matn ko‘rinishida saqlash va dasturlar o‘rtasida uzatish formati.
JSX
JavaScript ichidagi belgilash sintaksisi
JavaScript kodida interfeys tuzilishini HTMLga o‘xshash shaklda yozish imkonini beradigan sintaksis.
JWT
JSON veb-tokeni
JSON Web Token — da’volarni ixcham shaklda uzatadigan token formati; imzolangan token mazmuni yashirin bo‘lishi shart emas.
Kanban
Ish oqimini boshqarish usuli
Vazifalarni ko‘rgazmali taxtada kuzatish va bir paytdagi ishlar sonini cheklash orqali oqimni yaxshilash usuli.
KPI
Asosiy samaradorlik ko‘rsatkichi
Key Performance Indicator — belgilangan maqsadga erishish darajasini baholaydigan muhim o‘lchov.
Kubernetes
Konteynerlarni boshqarish platformasi
Ko‘p sonli konteynerlarni avtomatik boshqarish, ishga tushirish va masshtablash uchun platforma.
Kubernetes Cluster
Kubernetes tugunlari guruhi
Konteynerli ilovalarni boshqarish va bajarish uchun birgalikda ishlaydigan kompyuterlar to‘plami.
Kubernetes Node
Kubernetes ish tuguni
Klasterdagi podlarni bajaradigan jismoniy yoki virtual kompyuter.
Kubernetes Pod
Kubernetesning eng kichik ish birligi
Umumiy tarmoq va ayrim resurslardan foydalanadigan bir yoki bir nechta konteyner guruhi.
Lazy Loading
Kerak bo‘lganda yuklash
Rasm yoki kodni darhol emas, foydalanish zarur bo‘lganda yuklash usuli.
Least Privilege
Eng kam huquq tamoyili
Foydalanuvchi yoki dasturga faqat vazifasi uchun zarur ruxsatlarni berish.
Library
Dasturiy kutubxona
Dasturda qayta foydalanish mumkin bo‘lgan tayyor kod va funksiyalar to‘plami.
Linux
Ochiq kodli operatsion tizim yadrosi
Ubuntu kabi operatsion tizimlar asosidagi yadro; kundalik nutqda shu tizimlar oilasini ham anglatadi.
Load Balancer
Yuklamani taqsimlagich
Kiruvchi so‘rovlarni bir nechta server o‘rtasida taqsimlaydigan vosita.
Load Testing
Yuklama bilan sinash
Kutilgan foydalanuvchi yoki so‘rovlar sonida tizim qanday ishlashini tekshirish.
Local Storage
Brauzerning mahalliy xotirasi
Saytga tegishli kichik matnli ma’lumotlarni brauzer yopilgandan keyin ham saqlaydigan vosita.
Log
Hodisalar qaydi
Dastur ishlashi davomida yuz bergan hodisa va xatolar haqidagi yozuv.
Loop
Takrorlash sikli
Kod bo‘lagini bir necha marta bajarish uchun ishlatiladigan tuzilma.
Malware
Zararli dastur
Ma’lumot o‘g‘irlash, tizimni buzish yoki boshqa zararli ishlarni bajarish uchun yaratilgan dastur.
Manual Testing
Qo‘lda sinash
Sinov qadamlarini inson bajarib, dastur natijasini tekshirishi.
Mean
Arifmetik o‘rtacha
Qiymatlar yig‘indisini ularning soniga bo‘lish orqali topiladigan ko‘rsatkich.
Media Query
Ekran shartiga bog‘liq uslub
Ekran kengligi kabi shartlarga qarab CSS qoidalarini qo‘llash usuli.
Median
O‘rtadagi qiymat
Tartiblangan qiymatlar markazi; soni juft bo‘lsa, o‘rtadagi ikki qiymatning arifmetik o‘rtachasi olinadi.
Merge
Birlashtirish
Bir Git tarmog‘idagi o‘zgarishlarni boshqa tarmoqqa qo‘shish jarayoni.
Message Queue
Xabarlar navbati
Dasturlar orasidagi xabarlarni keyinroq qayta ishlash uchun navbatda saqlaydigan vosita.
Metric
O‘lchanadigan ko‘rsatkich
Tashriflar soni yoki javob vaqti kabi raqam bilan ifodalanadigan o‘lchov.
MFA
Ko‘p omilli tasdiqlash
Multi-Factor Authentication — shaxsni parol va qurilma kabi turli omillar bilan tekshirish.
Microservices
Kichik mustaqil xizmatlar
Ilovani alohida vazifalarni bajaradigan va mustaqil chiqarilishi mumkin bo‘lgan xizmatlarga ajratish.
Middleware
Oraliq ishlov beruvchi
So‘rovga javob tayyorlash jarayonida tekshirish yoki qayd yozish kabi qo‘shimcha ishni bajaradigan kod.
Missing Value
Yetishmayotgan qiymat
Yozuvdagi ma’lum bir maydon uchun qiymat kiritilmagan yoki mavjud bo‘lmagan holat.
Monitoring
Tizim holatini kuzatish
Dastur tezligi, xatolari va resurs sarfini kuzatib borish.
Monolith
Yaxlit ilova
Asosiy qismlari bitta dastur sifatida yig‘ilib, birgalikda chiqariladigan ilova.
MVP
Eng zarur imkoniyatli mahsulot
Asosiy g‘oyani foydalanuvchilar bilan tekshirish uchun yetarli imkoniyatlarga ega dastlabki mahsulot.
Namespace
Resurslarni mantiqiy ajratish sohasi
Kubernetes klasterida resurslarni loyihalar yoki jamoalar bo‘yicha guruhlash vositasi.
Negative Testing
Noto‘g‘ri ma’lumotlar bilan sinash
Xato qiymatlar yoki ruxsat etilmagan amallarga dastur to‘g‘ri javob berishini tekshirish.
NoSQL
Jadvalli model bilan cheklanmagan bazalar
Ma’lumotni hujjat, kalit-qiymat yoki graf kabi shakllarda saqlaydigan bazalar oilasi.
Object
Obyekt
Bir narsaga tegishli xususiyatlar va amallarni birlashtiradigan dasturiy tuzilma.
Object Storage
Obyektli saqlash
Rasm, video va boshqa fayllarni alohida identifikatorli obyektlar sifatida saqlash xizmati.
Observability
Tizim ichki holatini anglash imkoniyati
Qaydlar, o‘lchovlar va so‘rov izlari orqali tizimda nima yuz berayotganini tushunish imkoniyati.
Open Source
Ochiq kodli dastur
Kodi ochiq bo‘lib, litsenziyasi uni o‘rganish, o‘zgartirish va tarqatishga ruxsat beradigan dastur.
ORM
Obyekt va jadvalni bog‘lash vositasi
Object-Relational Mapping — dastur obyektlari orqali jadvalli ma’lumotlar bazasi bilan ishlash usuli.
Outlier
Keskin farqlanuvchi qiymat
Boshqa kuzatuvlardan ancha farq qiladigan qiymat; u xato yoki haqiqiy noyob holat bo‘lishi mumkin.
Pagination
Natijalarni sahifalash
Ko‘p natijani birdaniga emas, kichik qismlarga bo‘lib qaytarish usuli.
Penetration Testing (Pentest)
Ruxsatli xavfsizlik sinovi
Egasi ruxsati bilan tizim zaifliklarini amalda tekshirib, ularning ta’sirini baholash.
Performance Testing
Unumdorlikni sinash
Dasturning tezligi, barqarorligi va resurs sarfini turli sharoitlarda tekshirish.
Phishing
Aldov orqali ma’lumot olish
Soxta xabar yoki sayt bilan ishonch uyg‘otib, parol yoki boshqa maxfiy ma’lumotni olishga urinish.
Pipeline
Avtomatik ishlar ketma-ketligi
Kodni tekshirish, yig‘ish va chiqarish kabi bosqichlarni belgilangan tartibda bajarish.
Pivot Table
Yig‘ma jadval
Ma’lumotni tanlangan satr va ustunlar bo‘yicha guruhlab, yig‘indi yoki boshqa ko‘rsatkichlarni hisoblaydigan jadval.
PM
Loyiha yoki mahsulot menejeri
Kontekstga qarab Project Manager yoki Product Manager qisqartmasi; vazifalari bir-biridan farq qiladi.
Port
Tarmoq porti
Qurilmadagi tarmoq aloqasi qaysi xizmatga tegishli ekanini ajratadigan raqam.
Positive Testing
To‘g‘ri ma’lumotlar bilan sinash
Ruxsat etilgan qiymatlar va odatiy amallarda dastur kutilganidek ishlashini tekshirish.
Primary Key
Birlamchi kalit
Jadvaldagi har bir satrni yagona tarzda aniqlaydigan ustun yoki ustunlar to‘plami.
Priority
Ustuvorlik
Vazifa yoki xatoni boshqa ishlarga nisbatan qanchalik tez bajarish kerakligini bildiradi.
Privilege Escalation
Huquqlarni oshirish
Foydalanuvchi yoki dasturga berilganidan yuqori huquqlarni qo‘lga kiritish.
Process
Jarayon
Operatsion tizimda hozir bajarilayotgan dastur nusxasi.
Product Manager
Mahsulot menejeri
Foydalanuvchi ehtiyojlarini o‘rganib, mahsulot maqsadlari va rivojlanish ustuvorliklarini belgilaydigan mutaxassis.
Product Owner
Mahsulot egasi
Scrum jamoasida mahsulot qiymatini oshirish va mahsulot backlogini tartiblashga mas’ul shaxs.
Production
Haqiqiy foydalanish muhiti
Dasturdan haqiqiy foydalanuvchilar foydalanadigan ish muhiti.
Project Manager
Loyiha menejeri
Loyiha muddatlari, resurslari va ishlar muvofiqligini boshqaradigan mutaxassis.
Props
Komponentga uzatiladigan qiymatlar
Reactda ota komponentdan bola komponentga beriladigan ma’lumotlar.
Pull
O‘zgarishlarni olib qo‘shish
Masofaviy Git omboridagi yangiliklarni olish va joriy tarmoqqa qo‘shish.
Pull Request
O‘zgarishlarni birlashtirish so‘rovi
Koddagi o‘zgarishlarni tekshirish va asosiy tarmoqqa qo‘shishni so‘rash jarayoni.
Push
O‘zgarishlarni yuborish
Mahalliy Git commitlarini masofaviy omborga yuborish.
QA
Sifatni ta’minlash
Dastur yaratish jarayonini yaxshilash va xatolarning oldini olishga qaratilgan ishlar.
Ransomware
Tovlamachi dastur
Fayllarni shifrlash yoki tizimni bloklash orqali ularni tiklash evaziga to‘lov talab qiladigan zararli dastur.
Rate Limiting
So‘rovlar sonini cheklash
Ma’lum vaqt ichida mijoz yuborishi mumkin bo‘lgan so‘rovlar soniga chegara qo‘yish.
React
Interfeys yaratish kutubxonasi
Foydalanuvchi interfeysini qayta ishlatiladigan komponentlar yordamida yaratish uchun JavaScript kutubxonasi.
Reconnaissance
Dastlabki ma’lumot yig‘ish
Xavfsizlik tekshiruvida belgilangan tizim va uning ochiq xizmatlari haqida ma’lumot to‘plash bosqichi.
Regression Testing
Avvalgi imkoniyatlarni qayta tekshirish
Yangi o‘zgarishlar ilgari ishlagan imkoniyatlarni buzmaganini tekshirish.
Rendering
Ko‘rinishni hosil qilish
Ma’lumot va komponentlardan foydalanuvchiga ko‘rsatiladigan interfeysni hosil qilish jarayoni.
Repository
Kod ombori
Dastur kodi va uning o‘zgarishlar tarixini saqlash uchun ishlatiladigan joy.
Request
So‘rov
Mijozning serverdan ma’lumot yoki biror amal bajarilishini so‘rab yuborgan xabari.
Response
Javob
Serverning so‘rovga qaytaradigan ma’lumoti va bajarilish holati.
Responsible Disclosure
Zaiflikni mas’uliyat bilan bildirish
Topilgan zaiflikni tizim egasiga xabar qilib, oshkor etish tartibini tuzatish jarayoni bilan muvofiqlashtirish.
Responsive Design
Moslashuvchan dizayn
Sahifa ko‘rinishining telefon, planshet va kompyuter ekranlariga moslashishi.
REST
Resurslarga asoslangan arxitektura uslubi
Resurslar va bir xil murojaat qoidalari asosida mijoz hamda server aloqasini tashkil etish uslubi.
Retesting
Tuzatishni qayta sinash
Oldin topilgan xato tuzatilganini aynan o‘sha holatni qayta tekshirib tasdiqlash.
Retrospective
Ish jarayonini tahlil qilish uchrashuvi
Jamoa avvalgi ish davrini muhokama qilib, hamkorlik va jarayonni yaxshilash yo‘llarini belgilaydigan uchrashuv.
Reverse Proxy
Serverlar oldidagi vositachi
Mijoz so‘rovini qabul qilib, tegishli ichki serverga uzatadigan va javobni qaytaradigan xizmat.
Risk
Xavf
Noqulay hodisaning yuz berish ehtimoli va uning oqibatlari bilan bog‘liq baho.
Roadmap
Rivojlanish rejasi
Mahsulotning asosiy maqsadlari va rejalashtirilgan yo‘nalishlarini ko‘rsatadigan reja.
Rollback
Oldingi holatga qaytarish
Muammo chiqqanda dastur yoki ma’lumotni avvalgi holatiga qaytarish.
Router
Yo‘naltirgich
Ma’lumot paketlarini bir tarmoqdan boshqasiga yo‘naltiradigan qurilma.
Routing
Manzilga mos sahifani tanlash
URLga qarab qaysi sahifa yoki ishlov beruvchi ishga tushishini belgilash.
Rules of Engagement
Sinov o‘tkazish qoidalari
Pentestning ruxsat etilgan amallari, vaqti va aloqa tartibini oldindan belgilovchi kelishuv.
Sample
Tanlanma
Katta to‘plamni o‘rganish uchun undan ajratib olingan kuzatuvlar qismi.
Scope
Ish chegarasi
Loyiha yoki pentest doirasiga kiradigan tizimlar, ishlar va cheklovlar.
Scrum
Jamoaviy ishni tashkil etish usuli
Murakkab mahsulotni qisqa sprintlar, aniq mas’uliyatlar va muntazam tekshiruvlar orqali rivojlantirish usuli.
Scrum Master
Scrum jarayoni yo‘lboshchisi
Jamoaga Scrumni tushunish va qo‘llashda hamda ishdagi to‘siqlarni bartaraf etishda yordam beradigan shaxs.
Security Incident
Xavfsizlik hodisasi
Ma’lumot yoki tizim xavfsizligini buzadigan yoxud unga bevosita xavf tug‘diradigan hodisa.
Serialization
Ma’lumotni uzatish shakliga o‘girish
Dasturdagi ma’lumotni saqlash yoki yuborish mumkin bo‘lgan formatga aylantirish.
Server
Server
Boshqa qurilma yoki dasturlarga xizmat va ma’lumot taqdim etadigan tizim.
Session
Seans
Foydalanuvchining ketma-ket so‘rovlarini bog‘lab, uning holatini saqlash usuli.
Severity
Xatoning ta’sir darajasi
Xato dastur ishlashi yoki foydalanuvchiga qanchalik jiddiy ta’sir qilishini bildiradi.
Shell
Buyruqlar qobig‘i
Foydalanuvchi yozgan buyruqlarni talqin qilib, ularni bajaradigan dastur.
Smoke Test
Asosiy imkoniyatlar sinovi
Yangi versiyaning eng muhim imkoniyatlari ishlashini tez tekshirish.
Social Engineering
Insonni aldash orqali hujum
Odamning ishonchi yoki odatlaridan foydalanib, maxfiy ma’lumot yoki kirish imkonini olish.
SPA
Bir sahifali ilova
Single-Page Application — bo‘limlar orasida o‘tishda odatda butun sahifani qayta yuklamasdan ishlaydigan veb-ilova.
Sprint
Qisqa ish davri
Scrumda bir oy yoki undan kam davom etadigan, jamoa belgilangan maqsad sari ishlaydigan davr.
SQL
Tuzilmali so‘rovlar tili
Jadvalli ma’lumotlar bazasida ma’lumot izlash, qo‘shish va o‘zgartirish uchun til.
SQL Injection
SQL so‘roviga zararli kiritma qo‘shish
Ishonchsiz kiritma SQL buyrug‘i sifatida talqin qilinib, so‘rov mazmunini o‘zgartiradigan zaiflik.
SSG
Statik sahifalar yaratish
Static Site Generation — sahifalarni oldindan, odatda loyiha yig‘ilayotganda HTML ko‘rinishida tayyorlash.
SSH
Xavfsiz masofaviy ulanish
Boshqa kompyuterga shifrlangan aloqa orqali ulanib, buyruqlar bajarish protokoli.
SSR
Serverda sahifa hosil qilish
Server-Side Rendering — sahifaning HTML ko‘rinishini serverda tayyorlab brauzerga yuborish.
SSRF
Server nomidan so‘rov yuborish
Server-Side Request Forgery — serverni hujumchi tanlagan manzilga so‘rov yuborishga majbur qiladigan zaiflik.
Staging
Ishga chiqarishdan oldingi muhit
Yangi versiyani haqiqiy foydalanish muhitiga o‘xshash sharoitda tekshirish uchun muhit.
Stakeholder
Manfaatdor tomon
Loyiha natijasiga ta’sir qiladigan yoki undan manfaatdor bo‘lgan shaxs yoki tashkilot.
Standard Deviation
Standart og‘ish
Qiymatlar o‘rtacha qiymat atrofida qanchalik tarqalganini ko‘rsatuvchi o‘lchov.
State
Holat
Interfeysning joriy ko‘rinishi yoki xatti-harakatiga ta’sir qiladigan ma’lumotlar.
Story Point
Nisbiy baholash birligi
Jamoa ishning murakkabligi, hajmi va noaniqligini nisbiy baholash uchun ishlatadigan birlik.
Stress Testing
Haddan tashqari yuklama bilan sinash
Tizim imkoniyatidan ortiq yuklamada uning chegaralari va tiklanishini tekshirish.
Subtask
Quyi vazifa
Kattaroq vazifani bajarish uchun ajratilgan kichik ish bo‘lagi.
Table
Jadval
Ma’lumotlar bazasida yozuvlarni satr va ustunlarda saqlaydigan tuzilma.
Task
Vazifa
Bajarilishi kerak bo‘lgan aniq ish bo‘lagi.
TCP
Ishonchli uzatish protokoli
Tarmoqda ma’lumotlarni tartib bilan yetkazish va yo‘qolgan qismlarni qayta yuborishni boshqaradi.
Team Lead
Jamoa yetakchisi
Jamoa ishini muvofiqlashtirib, a’zolariga vazifalarni bajarish va rivojlanishda yordam beradigan mutaxassis.
Tech Lead
Texnik yetakchi
Jamoaning texnik qarorlari, kod sifati va yechimlari bo‘yicha yo‘l ko‘rsatadigan mutaxassis.
Terminal
Buyruq kiritish oynasi
Kompyuterga matnli buyruqlar kiritish va natijasini ko‘rish uchun dastur.
Terraform
Infratuzilmani tavsiflash vositasi
Resurslarni konfiguratsiya fayllarida tasvirlab, ularni yaratish va o‘zgartirishni boshqaradigan vosita.
Test Case
Sinov holati
Bir xususiyatni tekshirish uchun shartlar, qadamlar va kutilgan natija tavsifi.
Test Coverage
Sinov qamrovi
Talablar, kod yoki holatlarning qanchasi sinovlar bilan tekshirilganini ko‘rsatuvchi o‘lchov.
Test Data
Sinov ma’lumotlari
Dasturni tekshirishda kiritiladigan yoki oldindan tayyorlanadigan ma’lumotlar.
Test Plan
Sinov rejasi
Nima, qanday, qachon va kim tomonidan tekshirilishini belgilaydigan hujjat.
Test Scenario
Sinov ssenariysi
Tekshiriladigan foydalanuvchi amali yoki imkoniyatning umumiy tavsifi.
Test Suite
Sinovlar to‘plami
Birgalikda bajarish yoki boshqarish uchun guruhlangan sinov holatlari.
Threat
Tahdid
Tizim yoki ma’lumotga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan hodisa, holat yoki tomon.
Time Series
Vaqt qatori
Vaqt tartibida yozilgan qiymatlar ketma-ketligi, masalan, har kungi savdo miqdori.
Transaction
Yaxlit amallar guruhi
Bazadagi bir nechta amalning barchasini saqlash yoki barchasini bekor qilish imkonini beradi.
TypeScript
Turlar bilan ishlaydigan JavaScript
JavaScript kodiga tur tekshiruvini qo‘shib, ayrim xatolarni ishga tushirishdan oldin topishga yordam beradigan til.
UAT
Foydalanuvchi qabul sinovi
User Acceptance Testing — mahsulot biznes ehtiyojlariga mosligini foydalanuvchi yoki buyurtmachi tekshirishi.
UDP
Yetkazishni kafolatlamaydigan uzatish protokoli
Ma’lumotlarni yetib borishi yoki tartibini kafolatlamasdan yuboradigan tarmoq protokoli.
Unit Test
Alohida qism sinovi
Funksiya kabi kichik kod bo‘lagining to‘g‘ri ishlashini tekshiradigan sinov.
User Story
Foydalanuvchi hikoyasi
Foydalanuvchiga qanday imkoniyat va nima sababdan kerakligini qisqa ifodalovchi talab.
Validation
Ma’lumotni tekshirish
Kiritilgan qiymatning talab qilingan format va qoidalarga mosligini tekshirish.
Variable
O‘zgaruvchi
Dasturda qiymatni saqlash va unga nom orqali murojaat qilish vositasi.
Virtual Machine
Virtual mashina
Bitta fizik kompyuter ichida alohida kompyuter kabi ishlaydigan virtual tizim.
Vulnerability
Zaiflik
Tizim, kod yoki sozlamadagi xavfsizlikni buzish uchun foydalanilishi mumkin bo‘lgan kamchilik.
Vulnerability Assessment
Zaifliklarni baholash
Tizimdagi xavfsizlik kamchiliklarini aniqlash, tahlil qilish va ustuvorlik bo‘yicha tartiblash.
Webhook
Hodisa haqida avtomatik xabar
Bir tizimda hodisa yuz berganda boshqa tizimning belgilangan manziliga HTTP so‘rovi yuborish.
WebSocket
Ikki tomonlama doimiy aloqa
Mijoz va serverga bitta ulanish orqali istalgan paytda xabar yuborish imkonini beradigan protokol.
White Box Testing
Ichki tuzilmani bilgan holda sinash
Kod yoki ichki tuzilma haqidagi ma’lumotdan foydalanib tizimni tekshirish usuli.
Workflow
Ish jarayoni
Vazifa o‘tadigan holatlar va ular orasidagi o‘tish qoidalari.
XSS
Saytlararo skript bajarilishi
Cross-Site Scripting — ishonchsiz kod sayt orqali foydalanuvchi brauzerida bajarilishiga olib keladigan zaiflik.